فعالان هنری از رسالت هنر در جنگ و بحران ها می گویند | هنر؛ امیدی برای جامعه در روزهای دشوار

به گزارش شهرآرانیوز؛ در طول تاریخ، هنر همواره یکی از مهم‌ترین ابزار‌های ثبت و روایت لحظات سرنوشت ساز ملت‌ها بوده است. در روزگار جنگ و بحران، زمانی که جامعه با فشار‌های روحی، اجتماعی و انسانی روبه رو می‌شود، هنرمندان با زبان تصویر، کلمه و فرم به میدان می‌آیند تا تجربه جمعی یک ملت را به حافظه تاریخ تبدیل کنند.

بسیاری از آثار ماندگار هنری جهان دقیقا در چنین لحظه‌های حساسی خلق شده‌اند؛ آثاری که نه تنها بازتاب رنج ها، امید‌ها و مقاومت مردم بوده‌اند، بلکه توانسته‌اند روحیه هم بستگی و ایستادگی را نیز تقویت کنند. در چنین شرایطی، رسالت هنرمند تنها خلق یک اثر نیست، بلکه ثبت حقیقت زمانه و تبدیل احساسات و تجربه‌های جامعه به زبان هنر است. 

حضور فعال هنرمندان در متن رویداد‌ها می‌تواند روایتگر لحظه‌هایی باشد که بعد‌ها به بخشی از هویت تاریخی یک ملت تبدیل می‌شوند. از همین منظر، بسیاری معتقدند که هنر در زمان جنگ و بحران نه تنها خاموش نمی‌شود، بلکه به یکی از مؤثرترین ابزار‌های ماندگاری فرهنگ و حافظه جمعی بدل می‌شود. دو هنرمند مشهدی هم در گفت‌و‌گو با شهرآرا تداوم هنر را امیدی برای جامعه در روز‌های روشن می‌دانند.

هنر،  زبان احساس و واکنش به لحظه

سعید خاتمی، نقاش و مجسمه ساز مشهدی، معتقد است در شرایط بحرانی و رخداد‌های مهم اجتماعی، هنر می‌تواند یکی از صادقانه‌ترین روایت‌ها از واقعیت جامعه را ثبت کند؛ به شرط آنکه هنرمندان در همان لحظه وقوع به خلق اثر بپردازند. وی درباره نقش هنرمندان در شرایط خاص اجتماعی اظهار کرد: اساس کار هنر بر احساس و دریافت هنرمند از واقعیت‌های پیرامونش است.

به همین دلیل بهترین زمان برای خلق آثار هنری، همان لحظه‌ای است که یک اتفاق در جامعه رخ می‌دهد. اگر هنرمند در همان زمان و با همان حس و حال به خلق اثر بپردازد، نتیجه کاری صادقانه‌تر و عمیق‌تر خواهد بود.

خاتمی توضیح داد: زمانی که یک رخداد تازه اتفاق افتاده و هنوز فضای آن در جامعه جاری است، هنرمند می‌تواند دریافت واقعی خود را بدون واسطه در اثر هنری منعکس کند. اما اگر زمان زیادی بگذرد، ممکن است نگاه‌ها و تحلیل‌های مختلف یا حتی برخی پارازیت‌های ذهنی بر برداشت هنرمند تأثیر بگذارد و از خلوص اثر بکاهد.

تجربه تاریخ؛ آثار ماندگار از دل بحران‌ها

این نقاش و مجسمه ساز مشهدی با اشاره به نمونه‌های تاریخی گفت: در بسیاری از دوره ها، به ویژه در دوران جنگ‌ها و بحران‌های بزرگ، هنرمندانی که در همان زمان دست به خلق اثر زده‌اند، آثاری ماندگار برای تاریخ به جا گذاشته‌اند. وی افزود: بسیاری از آثار ارزشمند هنری که امروز از آن‌ها به عنوان میراث فرهنگی یاد می‌کنیم، محصول همان مواجهه مستقیم هنرمند با واقعیت‌های زمان خود بوده است.

خاتمی تأکید کرد: وقتی هنرمند در لحظه و در متن رویداد حضور دارد، اثر او به سندی فرهنگی برای آینده تبدیل می‌شود؛ سندی که می‌تواند روایتگر احساسات، نگرانی‌ها و امید‌های یک جامعه در آن مقطع باشد.

تمدن‌ها با هنر ماندگار می‌شوند

به اعتقاد خاتمی، هنر یکی از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند یک تمدن را در حافظه تاریخ ماندگار کند. اگر به تمدن‌های مختلف در طول تاریخ نگاه کنیم، می‌بینیم آنچه از آن‌ها باقی مانده و هویتشان را به نسل‌های بعدی منتقل کرده، آثار هنری است؛ از معماری و مجسمه سازی گرفته تا نقاشی، سفال و دیگر هنرها.

وی ادامه داد: بسیاری از بناها، آثار حجمی، سنگ نگاره‌ها یا حتی ظروف و اشیای هنری، امروز به ما کمک می‌کنند تا درباره زندگی، فرهنگ و باور‌های مردمان گذشته شناخت پیدا کنیم. این نشان می‌دهد که دست هنرمند در شکل گیری حافظه تاریخی یک جامعه نقش بسیار مهمی دارد.

اهمیت حضور مستقیم هنرمند در صحنه

این هنرمند مشهدی یکی از عوامل مهم در خلق آثار عمیق را مواجهه مستقیم هنرمند با واقعیت دانست. زمانی که هنرمند یک رویداد را از نزدیک تجربه می‌کند، احساس و درک او از آن بسیار واقعی‌تر خواهد بود. این تجربه مستقیم می‌تواند به خلق اثری عمیق‌تر و تأثیرگذارتر منجر شود.

خاتمی برای توضیح این موضوع مثالی مطرح کرد و گفت: تصور کنید هنرمندی درباره یک حادثه طبیعی مانند زلزله بخواهد اثر خلق کند. اگر او در همان منطقه حضور داشته باشد، پس لرزه‌ها را حس کند، فضای حادثه را ببیند و با مردم درگیر آن فضا روبه رو شود، قطعا اثر او عمق و صداقت بیشتری خواهد داشت.

ضرورت هم افزایی هنرمندان در سراسر کشور

وی همچنین بر اهمیت کار جمعی هنرمندان تأکید کرد و گفت: در چنین شرایطی، هنرمندان در شهر‌های مختلف می‌توانند با همکاری و هم افزایی، جریان هنری مؤثری ایجاد کنند. به گفته وی، این حرکت می‌تواند در قالب نمایشگاه ها، کارگاه‌های هنری یا رویداد‌های فرهنگی شکل بگیرد تا آثار مختلفی از دل این تجربه مشترک خلق شود.

خاتمی معتقد است: هنر محدود به یک رشته خاص نیست و همه شاخه‌های هنری از نقاشی و مجسمه سازی گرفته تا عکاسی، تئاتر و گرافیک می‌توانند در این مسیر نقش آفرینی کنند.

بحران‌ها می‌توانند به فرصتی برای هنر تبدیل شوند

نقاش و مجسمه ساز مشهدی تأکید کرد: هرچند بحران‌ها ذاتا شرایط دشواری ایجاد می‌کنند، اما در عین حال می‌توانند به فرصتی برای خلق آثار ماندگار هنری تبدیل شوند. بسیاری از شعرها، نقاشی ها، نمایش‌ها و آثار هنری بزرگ در بزنگاه‌های تاریخی و در واکنش به همین لحظات حساس خلق شده‌اند.

خاتمی با بیان اینکه حضور فعال هنرمندان و خلق آثار در چنین زمان‌هایی می‌تواند علاوه بر ثبت تاریخی رویدادها، به تقویت روحیه جمعی جامعه نیز کمک کند، گفت: با احترام به تمام خون‌هایی که برای این مرز و بوم ریخته شده که برایمان مقدس هستند، امیدوارم قدر زحمات این عزیزان که بر دوشمان هست را بدانیم و ادامه دهنده راه برای ایرانی آباد و امن باشیم تا بیگانه فرصت سوءاستفاده نداشته باشد. به امید روز‌های بهتر، خداوند حافظ نیرو‌های نظامی ما باشد.

هنرمند باید بهترین توان خود را ارائه کند

محسن اسدی، دیگر نقاش و کاریکاتوریست مشهدی، درباره نقش و مسئولیت هنرمندان در شرایط بحرانی و دوران جنگ، بر ضرورت حضور فعال هنرمندان در جامعه و تولید آثار هنری اثرگذار تأکید کرد و گفت: در چنین شرایطی هنرمند باید بهترین نسخه از خود را ارائه دهد و با بالاترین کیفیت به خلق اثر بپردازد.

اسدی با اشاره به مسئولیت اجتماعی هنرمندان اظهار کرد: در شرایط حساس و بحرانی، هنرمند نباید منفعل باشد. جامعه در این زمان بیش از هر دوره‌ای به هنر و فعالیت‌های فرهنگی نیاز دارد. هنرمندان باید همان حوزه و موضوعی را که پیش از این در آن فعالیت داشته‌اند، با جدیت و کیفیت بالاتر ادامه دهند و آثار تأثیرگذار خلق کنند.

وی افزود: هنر می‌تواند به جامعه امید بدهد و فضای روحی مردم را بهبود بخشد. در چنین شرایطی هر اثر هنری می‌تواند نقش مهمی در تقویت روحیه عمومی جامعه ایفا کند.

هدایت آثار هنری به سمت مفاهیم ملی و میهنی

این هنرمند مشهدی با بیان اینکه هنرمندان می‌توانند محتوای آثار خود را به سمت مفاهیم ملی و میهنی سوق دهند، گفت: در شرایطی که کشور با بحران‌ها یا جنگ مواجه است، طبیعی است که بسیاری از هنرمندان به سمت موضوعاتی مرتبط با هویت ملی، ایران و ارزش‌های میهنی حرکت کنند و این موضوع‌ها را در آثار خود بازتاب دهند. چنین آثاری می‌تواند علاوه بر تأثیرگذاری فرهنگی، به ثبت حال و هوای تاریخی جامعه در یک مقطع مهم نیز کمک کند.

در ادامه حتما بخوانید امیدآفرینی هنرمندان در دل سوگ و جنگ

حضور هنرمندان در فضای شهری

اسدی با اشاره به اهمیت ارتباط مستقیم هنرمندان با مردم اظهار کرد: یکی از راه‌های مؤثر برای تأثیرگذاری بیشتر هنر، حضور هنرمندان در فضای شهری است. وقتی مردم هنرمندی را در حال خلق یک اثر هنری در سطح شهر می‌بینند، حال روحی آن‌ها بهتر می‌شود و ارتباط عاطفی میان هنر و جامعه شکل می‌گیرد.

وی ادامه داد: هنرمندان می‌توانند با همکاری نهاد‌هایی مانند شهرداری، مساجد و هیئت‌های مذهبی در قالب فعالیت‌های هنری محیطی و میدانی در سطح شهر حضور پیدا کنند و آثار هنری خلق کنند. این نقاش و کاریکاتوریست تأکید کرد: ما در یکی از مقاطع مهم تاریخ کشور قرار داریم و طبیعی است که هنر نیز باید روایتگر این دوره باشد.

آثاری که امروز خلق می‌شوند می‌توانند در آینده به عنوان یادگار و سندی از این برهه تاریخی برای نسل‌های بعد باقی بمانند. وی افزود: هنرمند در چنین شرایطی وظیفه دارد فعال باشد و با تمام توان خود اثر تولید کند تا این دوره تاریخی در حافظه فرهنگی جامعه ثبت شود.

هنر حتی در سخت‌ترین شرایط متوقف نمی‌شود

اسدی در ادامه با اشاره به نمونه‌ای تاریخی گفت: در زمان حمله مغول به ایران نقل شده است که در شهر نیشابور، در حالی که شهر در حال ویرانی بود، فرد خوش نویسی را در داخل یک قنات پیدا کردند که همچنان در حال نوشتن و خلق اثر هنری بود. این روایت نشان می‌دهد که هنر حتی در سخت‌ترین شرایط نیز متوقف نمی‌شود. وی بیان کرد: اگر هنرمند در روز‌های دشوار نتواند از هنر خود استفاده کند، آن هنر در زمان‌های دیگر نیز کارایی چندانی نخواهد داشت.

لزوم تولید آثار هنری اثرگذار برای جامعه

این هنرمند مشهدی گفت: امروز نیز هنرمندان حوزه‌های مختلف به ویژه هنر‌های تجسمی مانند نقاشی و کاریکاتور می‌توانند با خلق آثار هنری، هم حال و هوای جامعه را بهتر کنند و هم اثری ماندگار برای آینده به جا بگذارند. هنر باید در کنار مردم باشد و در لحظات حساس تاریخ، نقش خود را به خوبی ایفا کند.